Με αφορμή την παραχώρηση των προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών από την κυβέρνηση στους παρόχους ενέργειας ή «ολιγάρχες» όπως είναι γνωστοί στην καθομιλουμένη, και με την αποκλειστική προϋπόθεση την ύπαρξη μετρητή ρεύματος στις κατοικίες που θα ενταχθούν, θέλω να εκφράσω τον παρακάτω προβληματισμό.
Υπάρχουν οι εξής κατηγορίες κατοικιών:
1. Οι κατοικίες που είναι ηλεκτροδοτημένες και είναι συνδεδεμένες με το δημόσιο δίκτυο ηλεκτροδότησης και φυσικά διαθέτουν μετρητή.
2. Οι κατοικίες που είναι ηλεκτροδοτημένες αλλά είναι ενεργειακά αυτόνομες και λειτουργούν αποκλειστικά με αυτόνομα φωτοβολταϊκά συστήματα, συστήματα αποθήκευσης ενέργειας και λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, χωρίς σύνδεση με το δημόσιο δίκτυο ηλεκτροδότησης και προφανώς δεν διαθέτουν μετρητή.
Η επιλογή αυτή αποτελεί συνειδητή επένδυση σε τεχνολογίες μηδενικών εκπομπών και πλήρους ενεργειακής αυτονομίας και συνάδει απολύτως με τους στόχους της ενεργειακής και περιβαλλοντικής πολιτικής της χώρας.
Ωστόσο, η απαίτηση ύπαρξης αριθμού παροχής ηλεκτρικής ενέργειας ως προϋπόθεσης συμμετοχής σε προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης έχει ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό αυτών των κατοικιών, παρότι επιτυγχάνουν τον ίδιο ή και υψηλότερο βαθμό ενεργειακής απόδοσης από τις συνδεδεμένες με το δίκτυο κατοικίες.
Η προϋπόθεση αυτή συνιστά τυπικό διοικητικό κριτήριο και όχι ουσιαστικό τεχνικό ή ενεργειακό κριτήριο.
3. Οι κατοικίες που οι πολίτες-ιδιοκτήτες τους από επιλογή δεν χρησιμοποιούν ηλεκτρικό ρεύμα.
Η επιλογή ενός πολίτη να μην συνδεθεί με το δημόσιο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας δεν συνεπάγεται, από μόνη της ότι η κατοικία του στερείται νομιμότητας, είναι υποδεέστερη, ενεργειακά ανεπαρκής ή περιβαλλοντικά επιζήμια. Αντίθετα, η επιλογή αυτή μπορεί να βασίζεται σε λόγους προστασίας του περιβάλλοντος, ενεργειακής αυτάρκειας, οικονομικής αυτονομίας, ιδιαίτερων γεωγραφικών συνθηκών ή προσωπικών πεποιθήσεων σχετικά με έναν βιώσιμο τρόπο ζωής ενός συνειδητά λιτού τρόπου διαβίωσης με ελάχιστες ενεργειακές απαιτήσεις.
Προφανώς οι πολίτες της 2ης και η 3ης κατηγορία δεν είναι πελάτες-συνδρομητές και δεν αποτελούν καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας των προμηθευτών. Αυτούς η κυβέρνηση τους αποκλείει από παροχές και δικαιώματα παρά το ότι αποτελούν ισότιμους πολίτες και ιδιοκτήτες νόμιμων κατοικιών, οι οποίοι συμβάλλουν στους ίδιους ή και σε μεγαλύτερο βαθμό στους στόχους της εξοικονόμησης ενέργειας και της προστασίας του περιβάλλοντος.
Η σύνδεση της επιλεξιμότητας με την ύπαρξη ενεργού μετρητή μετατοπίζει το κέντρο βάρους από την ενεργειακή απόδοση του κτιρίου στη συμβατική σχέση του πολίτη με έναν προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας. Με τον τρόπο αυτό, ο καθοριστικός παράγοντας δεν είναι πλέον η πραγματική εξοικονόμηση ενέργειας ή η περιβαλλοντική επίδοση της κατοικίας, αλλά η συμμετοχή του ιδιοκτήτη στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Μια τέτοια προσέγγιση δημιουργεί μια ουσιαστική αντίφαση: επιβραβεύονται αποκλειστικά όσοι παραμένουν συνδεδεμένοι με το ηλεκτρικό δίκτυο, ενώ αποκλείονται εκείνοι που έχουν ήδη επενδύσει στην πλήρη ενεργειακή αυτονομία ή έχουν επιλέξει έναν τρόπο κατοίκησης με ελάχιστες ενεργειακές απαιτήσεις. Τα «καλά παιδιά» και τα «κακά παιδιά».
Αν τώρα το ζήτημα το προσεγγίσουμε από την πλευρά της εφαρμογής του συντάγματος, η διαφοροποίηση αυτή εγείρει ζητήματα συμβατότητας με:
- την αρχή της ισότητας (άρθρο 4 του Συντάγματος),
- την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας και της οικονομικής δραστηριότητας (άρθρο 5),
- την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25),
- την αρχή της τεχνολογικής ουδετερότητας που διατρέχει την ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική.
Η δημόσια ενίσχυση πρέπει να αξιολογεί το περιβαλλοντικό αποτέλεσμα μιας επένδυσης και όχι τον τρόπο με τον οποίο ο πολίτης προμηθεύεται – ή επιλέγει να μην προμηθεύεται – ηλεκτρική ενέργεια από το δημόσιο δίκτυο.
Για τον λόγο και για να μην καλλιεργούνται πονηρές σκέψεις για τους δημόσιους λειτουργούς (αιρετούς και μη) προτείνεται να προβλεφθεί ειδική διαδικασία επιλεξιμότητας για ενεργειακά αυτόνομες κατοικίες και για κατοικίες χωρίς σύνδεση στο ηλεκτρικό δίκτυο, με τεκμηρίωση μέσω ισοδύναμων τεχνικών στοιχείων, όπως Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης, τεχνική έκθεση μηχανικού, στοιχεία των εγκατεστημένων συστημάτων ΑΠΕ και λοιπά αντικειμενικά αποδεικτικά μέσα, χωρίς να απαιτείται κατ’ ανάγκη ενεργός αριθμός παροχής ηλεκτρικής ενέργειας. Και το κυριότερο άμεση κατάργηση της αποκλειστικότητας υλοποίησης των προγραμμάτων από τους παρόχους.