Κατά την ομιλία του ο κ. Απόστολος Πάνος εξέτασε τη θέση του μετάλλου στη σύγχρονη αρχιτεκτονική κατοικία, εστιάζοντας στη σχέση μεταξύ υλικότητας, κατασκευής και οικειότητας. Η παρουσίαση ξεκίνησε με μια ιστορική αναδρομή στη χρήση του χάλυβα στη μοντέρνα αρχιτεκτονική, αναδεικνύοντας το μέταλλο ως φορέα τεχνολογικής προόδου, αισθητικών φιλοδοξιών και νέων χωρικών δυνατοτήτων. Το Empire State Building (1931) παρουσιάζεται ως εμβληματικό παράδειγμα της δυναμικής του χάλυβα, ενώ έργα όπως το Supersurface των Superstudio και οι κονστρουκτιβιστικές κατασκευές του Tatlin δείχνουν πώς το μέταλλο συνδέθηκε με ουτοπικές και ριζοσπαστικές αρχιτεκτονικές προτάσεις.
Η μοντέρνα αρχιτεκτονική αξιοποίησε το μέταλλο για να εκφράσει νέες αντιλήψεις για τον χώρο, τη διαφάνεια και την ελαφρότητα. Το Seagram Building (1958) και το Farnsworth House (1945–51) του Mies van der Rohe αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα όπου ο χάλυβας λειτουργεί ως δομικό και αισθητικό εργαλείο, επιτρέποντας την καθαρότητα της μορφής και την αποδέσμευση από τη μάζα. Η αντιπαραβολή του Farnsworth House με μια παραδοσιακή αγγλική κατοικία αναδεικνύει τη μετάβαση από τη βαριά, τοπική υλικότητα στη λεπτεπίλεπτη, βιομηχανική κατασκευή.
Ακολούθως αναφέρθηκε στη φύση του υλικού και τις μοντερνιστικές πρακτικές αξιοποίησής του. Ο René Descartes εισάγεται ως θεωρητικό υπόβαθρο, υποστηρίζοντας ότι η γνώση των φυσικών δυνάμεων μπορεί να καταστήσει τον άνθρωπο «κύριο και κάτοχο της φύσης». Αυτή η καρτεσιανή λογική επηρέασε βαθιά τη μοντέρνα αρχιτεκτονική, η οποία αντιμετώπισε το μέταλλο ως εργαλείο ελέγχου, οργάνωσης και εξορθολογισμού του χώρου.
Στη συνέχεια παρουσίασε μια σειρά θεματικών ενοτήτων που αναλύουν διαφορετικές πτυχές της μεταλλικής κατασκευής:
- Βάρος και ανάρτηση
Παραδείγματα όπως η Ηλεκτρονική Πολεοδομία του Τάκη Ζενέτου δείχνουν πώς το μέταλλο επιτρέπει αιωρούμενες, ελαφρές δομές που αμφισβητούν τη βαρύτητα και επαναπροσδιορίζουν τη σχέση κατοικίας–εδάφους.
- Μάζα και πετάσματα
Το Glass House του Philip Johnson αναδεικνύει την αποϋλοποίηση του κελύφους, όπου το μέταλλο λειτουργεί ως λεπτός φορέας που επιτρέπει τη μέγιστη διαφάνεια. Το μέταλλο γίνεται το όριο ανάμεσα στο μέσα και στο έξω, χωρίς να επιβάλλει μάζα.
- Λειτουργία και εργαλείο
Από την Bauhaus μέχρι σύγχρονες κατοικίες όπως η Casa Ato, το μέταλλο λειτουργεί ως εργαλειακό υλικό που επιτρέπει ευελιξία, τυποποίηση και βιομηχανική ακρίβεια. Η Wassily Chair του Breuer αποτελεί εμβληματικό παράδειγμα όπου το μέταλλο γίνεται φορέας νέας εργονομίας και αισθητικής.
- Αρμός και διάκοσμος
Η παρουσίαση δείχνει πώς ο αρμός, δηλαδή το σημείο σύνδεσης, γίνεται φορέας διακόσμου. Από τον Art Nouveau διάκοσμο του Horta μέχρι την καθαρότητα του Barcelona Pavilion, το μέταλλο επιτρέπει τόσο οργανικές όσο και μινιμαλιστικές εκφράσεις.
- Φθορά και χρόνος
Το μέταλλο δεν είναι άχρονο· η οξείδωση, η πατίνα και η φθορά αποτελούν μέρος της αισθητικής του. Το Delta Shelter των Olson Kundig δείχνει πώς η μεταλλική κατοικία μπορεί να ενσωματώνει τον χρόνο ως στοιχείο ταυτότητας.
- Προκατασκευή
Το Nakagin Tower του Kurokawa παρουσιάζεται ως παράδειγμα μεταβολιστικής λογικής, όπου τα μεταλλικά modules επιτρέπουν αποσυναρμολόγηση, αντικατάσταση και εξέλιξη.
Στο τρίτο τμήμα της παρουσίασης εξετάστηκε η κατοικία ως καταγωγή και προορισμό. Μέσα από αναφορές στον Deleuze και στους Eames, αναδείχτηκε η κατοικία ως πεδίο πολλαπλών κλιμάκων, από το σώμα μέχρι το σύμπαν, και ως χώρος δημιουργικότητας, καθημερινότητας και πειραματισμού.
Στο τελευταίο μέρος της ομιλίας του με τίτλο «Κατοικείν», εισήγαγε τη φιλοσοφική διάσταση της αρχιτεκτονικής αναφέροντας ότι η τέχνη και η τεχνική αποκαλύπτουν τον κόσμο, και ότι η αρχιτεκτονική, ως τεκτονική πράξη, επιτρέπει στα πράγματα να εμφανιστούν. Η οικειότητα της κατοικίας δεν προκύπτει μόνο από τη μορφή ή το υλικό, αλλά από τον τρόπο με τον οποίο αυτά επιτρέπουν στον άνθρωπο να κατοικεί ποιητικά.
Συνολικά, η παρουσίαση δείχνει ότι το μέταλλο στη σύγχρονη κατοικία δεν είναι απλώς τεχνικό υλικό, αλλά φορέας νοημάτων, αισθητικών επιλογών και υπαρξιακών σχέσεων. Η υλικότητα, η κατασκευή και η οικειότητα συνυφαίνονται σε ένα ενιαίο πεδίο όπου η αρχιτεκτονική αναζητά νέους τρόπους κατοίκησης.
ΠΟΒΑΣ. (2026).
Πρακτικά 10ου Κλαδικού Συνεδρίου ΠΟΒΑΣ, Ιωάννινα, 15–17 Μαΐου 2026. ΠΟΒΑΣ.