Κατά την εισαγωγή της ομιλίας της, η κα Πολυξένη Μάντζου εξέτασε σε βάθος την έννοια της τυπολογίας στην αρχιτεκτονική, με έμφαση στις μεταλλικές τυπολογίες και στη συμβολή τους στη νεωτερικότητα. Ξεκίνησε με τον ορισμό του «τύπου» ως μιας έννοιας που περιγράφει ομάδες αντικειμένων με κοινή τυπική δομή και εγγενείς ομοιότητες. Η τυπική δομή δεν περιορίζεται σε μια αφηρημένη γεωμετρία, αλλά αποτελεί μια σύνθετη ιεράρχηση θεμάτων που εκτείνεται από τις κοινωνικές συνθήκες έως τις τεχνολογίες κατασκευής. Η τυπολογία, επομένως, δεν είναι στατική αποτελεί ένα δυναμικό σύστημα που εξελίσσεται μέσα στον χρόνο, καθώς οι τυπολογικές σειρές διαμορφώνονται από τις σχέσεις και τις αλληλεπιδράσεις των στοιχείων τους.
Ακολούθως υπογράμμισε ότι η τυπολογία δεν αρνείται την αλλαγή ούτε στηρίζεται στην αυτόματη επανάληψη. Αντίθετα, ο τύπος ενσωματώνει την ιδέα της μεταμόρφωσης, επιτρέποντας την επανάληψη ως παραγωγική διαδικασία, είτε με ακρίβεια είτε κατά προσέγγιση. Η αλλαγή στον τύπο συνδέεται με τη σταθερότητα των κοινωνικών δραστηριοτήτων, τεχνικών και εικόνων, οι οποίες αντανακλώνται στην αρχιτεκτονική. Ο τύπος λειτουργεί ως πλαίσιο μέσα στο οποίο λαμβάνει χώρα η αλλαγή, αποτελώντας βασικό όρο για τη διαλεκτική σχέση με την ιστορία.
Κατά τη διάρκεια της ιστορικής εξέλιξης, οι τύποι μεταβάλλονται για διάφορους λόγους: παρέκκλιση λόγω αλλαγής χρήσης, παραμόρφωση λόγω αλλαγής κλίμακας, συνδυασμός διαφορετικών τύπων για τη δημιουργία νέων, αλλαγή πλαισίου αναφοράς ή ριζική τεχνολογική μεταβολή. Νέοι τύποι εμφανίζονται όταν οι εξωτερικές συνθήκες, οι ανάγκες ή οι δυνατότητες το επιβάλλουν, σε συμφωνία με τη διαλεκτική σχέση της αρχιτεκτονικής με την ιστορία και την τεχνολογική πρόοδο.
Στη συνέχεια, αναφέρθηκε στον καθοριστικό ρόλο του μετάλλου στη νεωτερικότητα. Το μέταλλο αναδεικνύεται ως υλικό της βιομηχανικής εποχής, επιτρέποντας την αποδέσμευση από την πέτρα και το πέρασμα από τη μάζα στη δομή. Η αρχιτεκτονική γίνεται έκφραση της τεχνολογίας, ενώ η μηχανή αναδεικνύεται σε νέο πολιτισμικό πρότυπο. Η χρήση του μετάλλου μετασχηματίζει τη σχέση ανθρώπου–εδάφους και επιτρέπει νέες μορφές, κλίμακες και χωρικές εμπειρίες.
Ακολούθως ανέλυσε επιμέρους μεταλλικές τυπολογίες που διαμόρφωσαν τη σύγχρονη αρχιτεκτονική:
- Η τυπολογία της διαφάνειας και του ελαφρού κελύφους που χαρακτηρίζεται από ευέλικτα και προσαρμόσιμα κελύφη, αποϋλοποίηση, τεχνολογικά προηγμένες προσόψεις και μια νέα σχέση εσωτερικού–εξωτερικού, όπου το φως, η αντανάκλαση και η εικόνα αποκτούν πρωταγωνιστικό ρόλο. Η αρχιτεκτονική λειτουργεί ως διεπαφή, συνδέοντας τον άνθρωπο με το περιβάλλον και την τεχνολογία.
- Η τυπολογία του ουρανοξύστη που αποτελεί εμβληματικό παράδειγμα της νεωτερικότητας. Ο χαλύβδινος σκελετός επιτρέπει την κατακόρυφη ανάπτυξη, ενώ οι γυάλινες προσόψεις και οι curtain walls δημιουργούν ελεύθερες κατόψεις και ευελιξία χρήσεων. Ο ουρανοξύστης συγκεντρώνει οικονομική και διοικητική ισχύ, προσφέροντας μια νέα εμπειρία ύψους και μητροπολιτικής ζωής. Αποτελεί σύμβολο της τεχνολογικής και κοινωνικής προόδου.
- Η τυπολογία της συναρμολογούμενης και μεταβλητής αρχιτεκτονικής, όπου η προκατασκευή, τα modular συστήματα και οι αποσυναρμολογούμενες δομές επιτρέπουν κινητικότητα, προσωρινότητα και επαναχρησιμοποίηση. Το κτίριο αντιμετωπίζεται ως βιομηχανικό προϊόν, ενώ η ευελιξία και η μεταβλητότητα γίνονται κεντρικές αξίες.
- Η τυπολογία των μεγάλων ανοιγμάτων και των συλλογικών υποδομών, όπως στάδια, αεροδρόμια και εκθεσιακά κέντρα. Τα μεταλλικά δικτυώματα και χωροδικτυώματα επιτρέπουν ενιαίους χώρους χωρίς υποστυλώματα, δημιουργώντας αρχιτεκτονική του πλήθους και υποδομές ροών. Η αισθητική της ελαφρότητας και της αιώρησης αναδεικνύει τη δυναμική του μετάλλου ως δομικού υλικού.
Συνολικά, η παρουσίαση αναδεικνύει το μέταλλο ως το υλικό που μεταμόρφωσε ριζικά την αρχιτεκτονική τυπολογία και πως οι μεταλλικές τυπολογίες διαμόρφωσαν τη νεωτερική αρχιτεκτονική, προσφέροντας νέα εργαλεία, νέες μορφές και νέες εμπειρίες χώρου, ενώ παράλληλα εντάσσονται σε μια συνεχή ιστορική και τεχνολογική εξέλιξη.
ΠΟΒΑΣ. (2026).
Πρακτικά 10ου Κλαδικού Συνεδρίου ΠΟΒΑΣ, Ιωάννινα, 15–17 Μαΐου 2026. ΠΟΒΑΣ.
